Σάββατο, 7 Φεβρουαρίου 2015

Το “εγώ”: είδωλο ή πραγματικότητα;



“Η κόλαση είναι οι άλλοι”
Sartre

Γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε και διαμορφωνόμαστε υπακούοντας, όπως είναι φυσικό, στις επιταγές των εποχών αλλά και της κοινωνίας της οποίας είμαστε μέλη. Αρχικά, κυνηγάμε τα πιο προσωπικά μας όνειρα και τους ανομολόγητους στόχους μας ώσπου να αντιληφθούμε -αν τύχει- ότι τίποτα δε μας ανήκει.

Η απαρχή βρίσκεται στη στιγμή που συνειδητοποιούμε την αξία της αυτάρκειας.  Κάποια στιγμή έστω κι επιφανειακά καταφέρνουμε να την κατακτήσουμε κι η πορεία μας μέσα στην κοινωνία αρχίζει να διαγράφεται. Η ανεξαρτησία μας ευδοκιμεί ανάμεσα στους απαράβατους κανόνες που ακολουθούν οι πολλοί. Οι πεποιθήσεις, οι αντιρρήσεις κι οι συγκαταβάσεις μας στηρίζονται στις επιθυμίες και στις αποφάσεις για τις οποίες είμαστε οι μοναδικοί ευθύνοντες.
Ή μήπως όχι;

Το μερίδιο της ζωής που σου αναλογεί εξαντλείται κι εσύ πορεύεσαι μέσα σε αυτή, σαν άλλος Πάρης, μαζί με ένα είδωλο, αυτό που ονομάζουμε “εγώ”. Τα όρια της λογικής μάς παγίδευσαν σε ένα φαύλο κύκλο όπου αναζητώντας τον εαυτό μας θεωρούμε πως τον βρίσκουμε απενοχοποιημένο από τα εγκληματικά “πρέπει” των γύρω μας. Ωστόσο, η κάθε απόπειρα αναζήτησης φυλακίζεται από την περιορισμένη σκέψη μας και καθετί που ενθουσιωδώς θεωρείται νέα αρχή, αποτελεί το ίδιο μάταιο τέλος.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, ένα απλό παράδειγμα για να αντικρουστεί ο πιθανός μα αναμενόμενος αντίλογος της παρούσας άποψης είναι αυτό της ανθρώπινης ομορφιάς. Οι άνθρωποι επιθυμούν να είναι όμορφοι γι' αυτό καταφεύγουν σε κάθε δυνατό μέσο. Εξάλλου, όταν κάποιος νιώθει και φαίνεται όμορφος διαμορφώνει διαφορετική ψυχολογία αλλά δεν το κάνει μόνο για τον εαυτό του. Γινόμαστε όμορφοι για να αρέσουμε στους άλλους. Κατ' επέκταση συμμορφώνουμε τα “θέλω” μας στα “πρέπει” της πλειοψηφίας που μας ενδιαφέρει.

Έπειτα, πιστεύοντας πως ανακαλύψαμε το “εγώ” μας θελήσαμε να βρούμε και το άλλο μας “εγώ” αφού παραδεχτήκαμε ότι οι ατέλειες του πρώτου θα συμπληρωθούν κατά τρόπον τινά, από το δεύτερο. Επομένως, όχι μόνο δεν προσεγγίζουμε το “εγώ” μας αλλά αναζητούμε αδιαλείπτως άλλο ένα ατελές. Όταν αυτά τα δύο “εγώ” συναντηθούν θα αλλοιωθούν στο έπακρον ώστε να μπορέσουν να συμβαδίσουν ομαλά. Οι ρομαντικοί θα το τάξουν στον Θεό Έρωτα ενώ οι ρεαλιστές θα το ονομάσουν στον νέο Θεό της εποχής μας, τον Συμβιβασμό.

Βέβαια, το “alter ego” μας δεν το αναζητούμε μονάχα στους άλλους ανθρώπους αλλά και μέσα μας.  Μονάχα που η αιτία της αναζήτησης εδώ δεν είναι ίδια με την προηγούμενη. Το άτομο δε θεωρεί όπως παραπάνω, ότι ερμήνευσε το “εγώ” του για να ψάξει την ταύτιση με το “εγώ” κάποιου άλλου προσώπου. Αντιθέτως, όταν κάποιος στραφεί μέσα του για την αναζήτηση ένας άλλου εαυτού, σημαίνει πως αντιλαμβάνεται ότι το μέχρι τότε “εγώ” του δεν είναι εντελώς δικό του.

Εν κατακλείδι, το “εγώ” μας που με πάθος κι επιπολαιότητα υπερασπιζόμαστε, δε μας ανήκει. Το “εγώ” που συχνά συγκρούεται ή ταυτίζεται με τα “εγώ” των άλλων μάς είναι παντελώς ξένο. Είναι παράδοξο που ονομάσαμε προσωπική την πιο άγνωστη κι ανερμήνευτη σε εμάς αντωνυμία. Είναι όμως εξίσου παράδοξο πόσο γοητευτικές είναι οι αυτοαναιρέσεις στη ζωή διότι όταν τα ατελή καταφέρουν να συνδυαστούν δίνουν ένα αρμονικό και τέλειο σύνολο αφού αποποιούνται τα αρνητικά τους πρόσημα.

Ειρήνη Τσιουμάνη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου