Τετάρτη, 9 Οκτωβρίου 2013

Νεοελληνική Μετάφραση Αρχαίων Δραμάτων Θερβάντες: Η μετάφραση είναι η άλλη όψη ενός μωσαϊκού




Ένα καίριο ζήτημα, όταν έχουμε μπροστά μας ένα αρχαίο ελληνικό δράμα, είναι η μετάφρασή του. Πράγματι το απόφθεγμα του Θερβάντες ισχύει· κατά πόσο, όμως, η μία όψη του μωσαϊκού μοιάζει στην άλλη; Αν, τελικά, πρέπει όντως να μοιάζει…
Αρχικά, λοιπόν, αυτό που πρωτίστως μετράει είναι να μεταφράζει κανείς ό,τι ακριβώς βλέπει μπροστά του και όχι άλλα αντί άλλων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η μεταφραστική δοκιμή ενός μελετητή (κρίνεται καλύτερο να διατηρηθεί η πάσα ανωνυμία) του αριστοφανικού έργου Θεσμοφοριάζουσες. Το μεγάλο ατόπημα του μεταφραστή έγκειται στο ότι άλλη στερεότυπη έκδοση παραθέτει και άλλη μεταφράζει. Οι διαφορές, βέβαια, μπορεί να είναι μικρές, αλλά δεν παύουν να είναι εμφανείς.
Προσπερνώντας την παραπάνω αστοχία αξίζει να αναφέρουμε πως οι σκοποί της εκάστοτε μετάφρασης μπορεί να είναι διαφορετικοί. Μια νεοελληνική απόδοση μιας αρχαίας τραγωδίας ή κωμωδίας ενδέχεται να γραφτεί μόνο και μόνο να για να ΄΄ανεβεί΄΄ στο σύγχρονο θέατρο, έτσι ώστε να μην υπάρχει η κατά λέξη μετάφραση του πρωτότυπου κειμένου. Φυσικά, όμως, και δεν γνωρίζουμε αν η ΄΄καλύτερη΄΄ μετάφραση πρέπει να είναι μία κάπως πιο ελεύθερη απόδοση του κειμένου ή μια πιστή μεταφορά του στα νέα ελληνικά. Άλλωστε, όπως έχει πει και ο Yevgeny Yevtushenko: Translation is like a woman. If it is beautiful, it is not faithful. If it is faithful, it is most certainly not beautiful. Από την άλλη πλευρά μία μετάφραση η οποία προορίζεται για διδακτικούς σκοπούς ίσως να όφειλε να ήταν πιο πιστή και κοντά στο κείμενο μιας και απευθύνεται σε πιο εξειδικευμένο κοινό.
Αναντίρρητα δε, σε κάθε μεταφραστική απόπειρα αυτό που πρέπει να γίνεται είναι να περνάει το κάθε κείμενο από τη βάσανο του μεταφραστή. Ο τελευταίος οφείλει να μελετήσει ΄΄εξονυχιστικά΄΄ το κείμενο που έχει ανά χείρας και να το αποκρυπτογραφήσει (κυριολεκτικά και μεταφορικά) στη νεοελληνική απόδοσή του. Γνωρίζουμε, βεβαίως, πως διάφορα συντακτικά, αλλά και γραμματικά, φαινόμενα, χαρακτηριστικά, ακόμη και πάθη, χρησιμοποιήθηκαν ad hoc από τους αρχαίους δραματουργούς. Παραδείγματος χάριν, οι τμήσεις σε ρήματα δίνουν έμφαση στην ίδια την ενέργεια του ρήματος, τα χιαστά και οι επαναλήψεις σε κάτι άλλο, κ.ο.κ. Ακόμη και οι χασμωδίες και οι ΄΄θεραπείες΄΄ αυτών συνηγορούν πολλές φορές στο ίδιο το περιεχόμενο του στίχου (δεδομένου δε ότι οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι συγγραφείς ήταν δεξιοτέχνες στην μετρική προσαρμογή). Αυτό το περιεχόμενο καλείται να μεταφέρει επιτυχώς στη σύγχρονη γλώσσα ο κάθε μεταφραστής.
Τέλος, μπορεί να αναφερθήκαμε μόνο στο αρχαίο ελληνικό δράμα, ωστόσο η μετάφραση κάθε αρχαίου κειμένου είναι το ίδιο σημαντική και πολυεπίπεδη, και το σοβαρό αποτέλεσμα είναι ζωτικής σημασίας για το ίδιο, αν μη τι άλλο, το κείμενο.



ΒΑΣΙΛΗΣ ΔΗΜΟΓΛΙΔΗΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου